Perkembangan Perdagangan Di Melaka Pada Abad ke-15 | Bhg. 5

Tajuk : 
Bincangkan perkembangan perdagangan di Melaka pada abad ke-15 dengan merujuk kepada sistem, jalinan jalan perdagangan dan barang dagangannya. [Bahagian 5]

Disediakan oleh :
(1) Tengku Ibrahim Helmi b Tengku Mohammad (Sistem & Pentadbiran)
(2) Mohd Dzulazizi b Amilin (Jalinan Jalan Perdagangan & Barang dagangan)
_____________________________________________

8. Undang-undang (kanun) di Melaka.

Secara ringkasnya, terdapat dua kanun yang terdapat di Melaka iaitu yang pertama ialah Hukum Kanun Melaka dan yang kedua ialah Undang-undang Laut Melaka. Hukum Kanun Melaka mengandungi  44 fasal yang merangkumi segala aspek dan bidang kuasa yang melibatkan pusat negeri Melaka termasuklah hal-hal yang melibatkan tanggungjawab pemerintah dan pembesar-pembesar, undang-undang keluarga, dan hukuman-hukuman bagi kesalahan jenayah dan awam. Manakala Undang-undang Laut Melaka mengandungi 25 fasal yang mana kesemuanya melibatkan peraturan mengenai laut seperti tanggungjawab pegawai kapal, aturcara pelayaran, perniagaan atau jual beli di pelabuhan, bidang kuasa nakhoda kapal,hukuman kesalahan jenayah dan hanya satu fasal sahaja yang berlandaskan Islam.[1]

Sebenarnya saya tidak berhasrat untuk membahaskan kedua-dua kanun ini. Dalam penulisan ini, cukuplah sekadar saya hanya menerangkan Undang-undang Laut Melaka sahaja, bertepatan dengan tajuk yang hendak dibincangkan iaitu sistem pelabuhan Melaka pada abad ke-15. Undang-undang Laut Melaka adalah merupakan salah satu undang-undang bertulis yang penting dalam memastikan perjalanan perdagangan di Melaka dapat berjalan lancar tanpa sebarang masalah yang timbul. Oleh sebab itu, dalam undang-undang ini telah menggariskan tentang tanggungjawab atau jobskop pegawai-pegawai atau orang-orang yang terlibat dengan aktiviti di pelabuhan seperti Syahbandar, nakhoda, kiwi, jurumudi, sida-sida di dalam kapal dan lain-lain. Perkara ini telah dijelaskan di dalam fasal 1yang mana telah menggariskan gelaran pegawai dan tugas-tugas serta bidang kuasa masing-masing, mengikut tingkat tertinggi ke tingkat yang paling rendah.[2] Sebagaimana yang dapat dilihat pada gambar rajah 1 di bawah.

                        Di dalam Undang-undang Laut Melaka juga turut mengandungi hukuman ke atas mereka yang ingkar atau menyalahi undang-undang. Sebagai contoh, sekiranya seorang awak-awak yang enggan mengikut perintah tukang agung boleh disebat dengan tujuh kali sebatan oleh jurubatu. Contoh yang lain, jika seseorang penumpang ditangkap kerana berzina dan sabit kesalahan maka hukumannya ialah bunuh bagi pasangan yang telah berkahwin dan bagi pasangan yang masih bujang akan disebat sebanyak seratus kali atau didenda dengan nilai emas sebanyak setahil sepaha.[3]          Begitulah juga dengan fasal-fasal yang lain, semuanya melibatkan hal-hal perdagangan dan urusannya yang berkaitan. Kesimpulannya, Undang-undang Laut Melaka sangat berperanan dalam mengatur, mengawal, memberi dan melindungi hak saudagar-saudagar serta pihak-pihak yang terlibat dalam perdagangan sebagaimana fungsi dan objektif undang-undang itu sendiri.[4]

9. Peranan nakhoda

            Apabila munculnya Melaka sebagai sebuah pelabuhan entrepot dan pusat perdagangan antarabangsa serta wujudnya masyarakat pedagang tempatan dan asing di Melaka, fungsi nakhoda dalam organisasi perdagangan dan perkapalan di Melaka menjadi amat penting. Malah ianya menjadi satu sistem dan ketentuan kepada kegiatan perdagangan dan perniagaan dalam sebuah kerajaan yang amat bergantung pada kegiatan ini. Kedudukan nakhoda sangat penting dalam kedua-dua sektor tersebut sehingga taraf, bidang kuasa dan tugas nakhoda dirakamkan sebagai undang-undang dalam Undang-undang Laut Melaka.[5]

            Selain daripada itu, tugas nakhoda seolah-olah seperti raja di dalam kapal. Dan nakhoda jualah sahaja yang dibenarkan berjumpa dengan Syahbandar apabila kapal mereka berlabuh, untuk membayar cukai dan memberi hadiah kepada pembesar sebelum dibenarkan untuk berdagang di Melaka.  Antara keistimewaan nakhoda juga ialah kuasa membunuh jika sabit kesalahan hanya terletak di tangan nakhoda sahaja sebagaimana termaktub di dalam Undang-undang Laut Melaka.[6] Penetapan dan penaiktaraf nakhoda ini sebenarnya memudahkan dan melicinkan lagi sistem pentadbiran pelabuhan di Melaka.

10. Peranan empat orang Syahbandar di Melaka.

            Sejarah Melaka telah menunjukkan bahawa walaupun Syahbandar tidak termasuk dalam pembesar empat lipatan, namun peranan Syahbandar sangat penting terutamanya dalam urusan pelabuhan. Tome Pires mengatakan bahawa institusi  Syahbandar berkait dengan organisasi Perbandaran Melaka. Syahbandar boleh digelar sebagai ‘raja pelabuhan’ kerana mengendalikan organisasi dan sistem perkapalan, pengendalian cukai, pengawal bagi urusniaga dan urusan dagang, pentadbir anak-anak yatim, menjadi ketua para nakhoda dan sebagai pegawai kebajikan di bandar Melaka.[7]

            Meilink-Roelofsz yang merujuk kepada sumber Portugis yang bukan daripada Tome Pires menambah bahawa tugas awam Syahbandar  termasuklah mengawas perjalanan dan organisasi pasar dan gudang-gudang simpanan barangan dagang serta keselamatannya. Selain daripada itu, antara tugas Syahbandar juga ialah mengawal sistem timbangtara dalam berat dan ukuran bagi semua transaksi perniagaan, serta juga menjaga nilai mata wang. Oleh yang demikian, Syahbandar bertanggungjawab dalam mengawal turun naik nilai mata wang dan mengawal daripada berlakunya inflaksi.[8]

Susunan tadbiran pelabuhan Melaka juga semakin berubah dengan adanya empat orang syahbandar bagi setiap kumpulan negeri [9]:

a)      Seorang untuk Gujerat kerana saudagarnya yang paling ramai.

b)      Seorang untuk orang India dari India Selatan serta Benggala bersama-sama dengan saudagar-saudagar Pegu (Burma) dan Pasai.

c)      Seorang khas untuk Jawa, Maluku, Bandar, Palembang, Kalimantan  dan Filipina.

d)     Seorang bagi saudagar-saudagar dari negeri China, Campa, Siam dan Pulau-pulau Ryukyu (mungkin termasuk Jepun).

Setiap Syahbandar ini akan mengurus perihal kumpulan di bawah seliaannya. Dialah juga yang akan menjadi orang tengah apabila ada pertelingkahan di antara nakhoda dan saudagar. Walau bagaimanapun, Sultan Melaka bertindak sebagai penyelesai mutlak di antara golongan pedagang di Melaka.[10]

---

[1] Noor Aziah Mohd Awal. 2004. Pengenalan Kepada Sistem Perundangan Di Malaysia. Cet.2. Selangor:International Law book Services (ILBS). Hal.18-19.

[2] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Op.Cit.Hal.267

[3] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Ibid. Hal.267-268.

[4] Zaini Yusnita Mat Jusoh. et al. 2012. Pengantar Kepada Sistem Perundangan Di Malaysia. Selangor : KUIS. Hal.4-5

[5] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Op.Cit. Hal.181.

[6] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Ibid. Hal.268.

[7] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Ibid. Hal.179.

[8] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Ibid. Hal.179-180.

[9] Abdul Halim bin Saad, Hj. Abdul Halim b Ab. Rahman.et al. 1994. Malaysia Kita. Cet.2. Kuala Lumpur : Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). Hal.115.

[10] Abdul Halim bin Saad, Hj. Abdul Halim b Ab. Rahman.et al. 1994. Ibid.

Perkembangan Perdagangan Di Melaka Pada Abad ke-15 | Bhg. 4

Tajuk : 
Bincangkan perkembangan perdagangan di Melaka pada abad ke-15 dengan merujuk kepada sistem, jalinan jalan perdagangan dan barang dagangannya. [Bahagian 4]

Disediakan oleh :
(1) Tengku Ibrahim Helmi b Tengku Mohammad (Sistem & Pentadbiran)
(2) Mohd Dzulazizi b Amilin (Jalinan Jalan Perdagangan & Barang dagangan)
_______________________________________________

5. Kaedah-kaedah perniagaan dan mata wang yang digunakan.

Urusan perniagaan dijalankan melalui dua cara, iaitu pertama melalui sistem tukar barang (barter) dan yang kedua melalui proses penjualan dan pembelian.[1]Perniagaan kebiasaannya juga berlangsung di pasar-pasar, warung-warung di jambatan atau di tepi jalan di depan rumah masing-masing[2] selain daripada di pelabuhan Melaka. Dalam proses jual beli, wang yang digunakan ialah wang logam yang diperbuat daripada kaleng (calains) dalam bentuk timah. Pada kepingan timah ini terpahat nama Sultan Melaka yang memerintah[3]. Selain daripada itu, Emas dan perak turut juga digunakan dalam urusan perniagaan. Duit emas, perak dan timah dari Pasai dan Pedir serta kepingan wang daripada Hormuz, Kembayat, dan Gujerat turut terdapat di Melaka.  Hal ini membuktikan bahawa penggunaan wang asing telah lama bertapak  dan digunakan di Melaka.

Diceritakan bahawa Parameswara, sekembalinya dari negeri China pada tahun 1412 telah membawa balik hadiah wang daripada Maharaja Yung Lo sebanyak 2600 untaian duit tembaga dan wang kertas.[4] Walaupun demikian, duit Melaka tidak menggunakan model negeri China, tetapi berdasarkan pitis daripada Pasai. Tome Pires juga mendakwa bahawa pengenalan dan penggunakan wang di Melaka dipengaruhi secara langsung daripada tradisi perniagaan Pasai.[5]Disebutkan juga bahawa besar kemungkinan, pedagang Muslim dari Pasai yang mempengaruhi penerbitan duit jenis dinar emas dan duit timah yang dikilang di Melaka. Duit timah telah dikilang sejak daripada zaman pemerintahan Sultan Muzaffar Syah (1445-1459) dan seterusnya duit-duit kerajaan Melaka yang berikutnya ialah semasa pemerintahan Sultan Mansur Syah (1459-1477), Sultan Mahmud Syah (1488-1528) dan Sultan Ahmad syah (1510).[6]

Pertukaran mata wang juga berlaku di pelabuhan Melaka, di antara mata wang asing dengan mata wang tempatan. Seratus calains dikatakan bersamaan dengan tiga cruzados. Ukuran harga atau nilai mata wang tersebut dikawal oleh Syahbandar. Syahbandar berperanan besar dalam memastikan transaksi perniagaan berjalan dengan adil dan saksama. Peranan Syahbandar yang seterusnya akan saya perincikan lagi selepas ini di dalam satu tajuk khusus. Maka dapat kita membuat kesimpulan bahawa, kerajaan Melaka pada masa ini telah mempunyai  satu sistem yang khusus tentang bagaimana perniagaan berjalan  dan mata wang yang digunakan.

6. Sistem timbangan dan nilai mata wang.

Melaka selain daripada mempunyai sistem perniagaan dan mata wangnya yang tersendiri,  ia juga mempunyai jadual khusus tentang nilai pertukaran mata wang dan timbangan.  Timbangan diukur dengan unit tahil dan kati. Sekati pada masa itu bersamaan dengan 20 tahil atau disebut tundaya. Setahil bersamaan dengan 16 mas. Satu mas bersamaan dengan 20 cumduryns atau 4 cupoes. Empat mas dikira bersamaan dengan satu pau. Satu pau bersamaan dengan empat cumduryns. Satu tahil bersamaan dengan sebelas setengah drams. Sekati dalam nilai emas bersamaan dengan dua puluh lapan setengah aunces. Emas, perak, bahan wangian, kapur, kelembak dan permata ditimbang dengan menggunakan ukuran kati. [7]Saya melihat sebenarnya sedikit sebanyak mata wang atau nilai pertukaran di Melaka ada dipengaruhi oleh China dan Barat, apabila melihat kepada nama-nama dan nilai-nilainya.

Transaksi ini telah diselia dan dipantau oleh Syahbandar bagi memastikan keadilan dan hak sama rata dapat diberikan kepada semua pedagang.  Selain itu, sistem ini juga adalah untuk mengawal inflasi dan mencegah harga barangan daripada melambung tinggi. Sistem ini telah didakwa oleh Tome Pires bahawa penyelewengan dan pemalsuan sering terjadi walaupun sebenarnya tidak ada bukti yang menunjukkan bahawa pedagang asing sering mengalami kerugian dalam sistem timbangan ini.[8] Walau bagaimanapun, saya melihat bahawa sistem timbangan yang telah disusun oleh kerajaan Melaka sangat sistematik kerana bukan satu kerja yang senang untuk menentukan nilai-nilai mata wang tempatan dan juga mata wang asing, lebih-lebih lagi pada kurun yang ke-15. Ditambah lagi dengan ramainya saudagar daripada seluruh pelusuk dunia yang datang berdagang di Melaka sebagaimana Tome Pires pernah menyebut bahawa lebih daripada 80 buah bahasa dipertuturkan  di pelabuhan Melaka. Maka, tidak hairanlah sekiranya ada kesilapan atau pintas memintas dalam transaksi tersebut.

7. Wujudnya golongan kiwi yang mengendalikan perdagangan bagi pihak pembesar.

Kiwi ialah saudagar yang menghantar dan menyebarkan barangan . Sekiranya kiwi tidak dapat turut sama, maka urusan prdagangannya diwakilkan kepada maula kiwi yang akan menjual barangan di negeri yang dituju.[9] Dalam bahasa moden kiwi boleh dikatakan berperanan sebagai orang tengah atau pemborong yang akan berunding harga dengan pembekal, kemudian merekalah yang akan menjualnya atau mengedarkannya.

Dalam fasal 10 Undang-undang Laut Melaka menyebut bahawa kebiasaannya nakhoda, Kiwi atau Maula Kiwi yang memiliki banyak petak[10]. Daripada kenyataan di atas membuktikan bahawa Kiwi juga berperanan sebagai saudagar yang turut menjalankan perniagaan kerana mereka juga mempunyai atau memiliki petak-petak[11].

Kiwi menjalankan perniagaannya dengan menggunakan kapal melalui empat cara yang mengikut ‘hukum kiwi’ iaitu[12] :

a)      Kiwi membeli hak terhadap petak-petak kapal.

b)      Kiwi tidak membeli hak terhadap petak tetapi menambahkan modal nakhoda kapal berkenaan dengan nilai tiga atau empat tahil emas. Sekiranya dinilai dari segi dagangan biji-bijian, Kiwi berkenaan diberikan hak  ‘share’ dua atau tiga koyan oleh pemilik kapal berkenaan.

c)      Kiwi tersebut mengambil  7 atau 8 petak sebagai ‘share’ pada ruang muatan kapal.

d) Kiwi tidak membeli petak tetapi berjanji akan menyerahkan 3/10 daripada bahagiannya sebagi cukai kepada nakhoda.

Petak dalam sesebuah kapal di Melaka mungkin besar kerana disebut oleh Tome Pires bahawa 2 atau 3 orang akan bertugas untuk menjaga suatu petak.[13] Mungkin kita lihat, Kiwi atau Maula Kiwi tidak ubah hanya seperti saudagar seperti kebanyakkan saudagar-saudagar yang lain. Namun tidak dapat dinafikan, fungsi serta peranan institusi Kiwi itu sendiri sangat penting. Hal ini kerana Kiwi dan Maula Kiwilah yang bertindak sebagai orang tengah di antara satu saudagar dengan saudagar yang lain daripada berbeza negara atau diantara saudagar dengan peniaga tempatan. Mereka jugalah yang bertindak sebagai pengedar,promosi serta pembekal suatu barangan. Mereka jugalah jua yang memastikan barang-barang dagangan habis terjual, khususnya  bahan-bahan makanan yang kita telah maklum tidak dapat disimpan dalam tempoh yang lama. Itulah sifat atau tugasan Kiwi sebagai orang tengah.

Maka tidak dapat dinafikan kepentingannya dalam kerajaan Melaka khususnya dalam menjadikan pelabuhan Melaka sebagai sebuah entrepot yang masyhur dengan  pemindahan, pengedaran dan pengumpulan barang-barang dagangan ke seluruh pelusuk kawasan perdagangan. Kepentingan mereka juga terbukti sehingga dimasukkan satu fasal khusus tentang Kiwi dan Maula Kiwi di dalam Undang-Undang Laut Melaka.

(Contoh Matawang yang digunakan pada zaman ini )

---

[1] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Ibid. Hal.255. Lihat juga Abdul Halim bin Saad, Hj. Abdul Halim b Ab. Rahman.et al. 1994. Malaysia Kita. Cet.2. Kuala Lumpur : Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). Hal.115.

[2] Abdul Halim bin Saad, Hj. Abdul Halim b Ab. Rahman.et al. 1994. Ibid. Hal.114.

[3] Malaysia Negara Kita. 2009. MDC Publishers Sdn.Bhd. Hal.38.

[4] Abdul Halim bin Saad, Hj. Abdul Halim b Ab. Rahman.et al. 1994. Op.Cit.

[5] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Op.Cit.

[6] Abdul Halim bin Saad, Hj. Abdul Halim b Ab. Rahman.et al. 1994. Op.Cit. Hal.116

[7] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Op.Cit.Hal.255-257. Tome Pires telah memperkatakan sistem timbangan ini dengan amat terperinci.

[8] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Ibid.

[9] Abdul Halim bin Saad, Hj. Abdul Halim b Ab. Rahman.et al. 1994. Malaysia Kita. Cet.2. Kuala Lumpur : Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). Hal.116

[10] Kapal dagangan akan dibahagikan kepada ruang-ruang muatan. Dalam fasal 10 Undang-undang Laut Melaka menyebut rauang-ruang ini sebagai ‘petak’. Tome Pires menyebutnya sebagai peitaca. Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Op.Cit.Hal.259.

[11] Petak-petak inilah yang akan menjadi sebagai asas penentu hak dan saiz bahagian seseorang pedagang yang memperdagangkan barangannya dalam sesebuah kapal. Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Ibid.

[12] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Ibid.

[13] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Ibid.

Perkembangan Perdagangan Di Melaka Pada Abad ke-15 | Bhg. 3

Tajuk : 
Bincangkan perkembangan perdagangan di Melaka pada abad ke-15 dengan merujuk kepada sistem, jalinan jalan perdagangan dan barang dagangannya. [Bahagian 3]

Disediakan oleh :
(1) Tengku Ibrahim Helmi b Tengku Mohammad (Sistem & Pentadbiran)
(2) Mohd Dzulazizi b Amilin (Jalinan Jalan Perdagangan & Barang dagangan)
__________________________________________________

  3. Kemudahan Prasarana di Pelabuhan Melaka.

Pemerintah Melaka juga menyediakan gudang untuk pedagang menyimpan barang dagangan mereka. Gudang-gudang ini dikelilingi oleh pagar dan pintu serta dikawal oleh penjaga. Sebahagian gudang berada di bawah tanah.[1] Selain daripada itu, Melaka juga menyediakan kemudahan penginapan kepada para pedagang yang ingin menetap dan terdapat jumlah kadar yang perlu dibayar sebagaimana yang telah saya terangkan sebelum ini.

Melaka juga menyediakan kemudahan-kemudahan lain seperti kapal-kapal yang rosak boleh dibaiki di pelabuhan. Selain itu, kapal, perahu, jong, lancar, gajah dan pekerja disediakan oleh Syahbandar untuk mengangkut barang ke gudang. Kerajaan Melaka juga turut menyediakan bekalan makanan dan minuman kepada para saudagar.[2] Tome Pires pernah mengatakan bahawa pada setiap tahun terdapat sekurang-kurangnya 100 buah kapal besar dan kira-kira 30 hingga 40 buah kapal-kapal kecil datang ke pelabuhan Melaka. Tambahan beliau lagi, pelabuhan Melaka begitu besar sehingga boleh menampung hampir dua ribu buah kapal yang berbagai-bagai saiz untuk sesuatu masa[3]. Kenyataan Tome Pires itu jelas menunjukkan bahawa mustahil dengan bilangan kapal yang sebegitu banyak datang berlabuh di Melaka menyebabkan kerajaan tidak terfikir untuk menyediakan apa-apa infrastruktur atau kemudahan-kemudahan bagi para pedagang.

Selain daripada itu, gedung-gedung serta gudang-gudang yang disediakan terjamin daripada api, kerosakkan dan kecurian.[4] Dan gudang tersebut mestilah mampu untuk menyimpan bahan-bahan makanan dalam masa atau tempoh yang tertentu. Infrastruktur dan kemudahan yang disediakan ini perlu banyak dan berkualiti kerana saudagar-saudagar dari India, China dan Kepulauan di sebelah Timur tidak sampai pada waktu yang sama oleh sebab semua perjalanan laut sangat bergantung pada tiupan angin monsun.

4. Melaka terkenal kerana mementingkan keselamatan.

Antara faktor yang menyebabkan Melaka terkenal dan menjadi pilihan pedagang kerana jaminan keselamatan yang diberikan. Unsur-unsur dan jaminan keselamatan gudang-gudang, gedung-gedung, kediaman pedagang dan lain-lain kemudahan yang disediakan terjamin daripada api, kerosakan dan kecurian adalah perlu. Jaminan keselamatan kerajaan Melaka terhadap gedung yang disediakan pada awal abad ke-15 dapat dilihat daripada keterangan Ma Huan dan Fei Hsin. Ma Huan dan Fei Hsin menyebut bahawa para saudagar China telah mendapati bahawa Melaka telah membina gedung yang dikelilingi oleh pagar kayu dan mempunyai pintu-pintu yang berkunci. Gedung ini dikawal oleh penjaga yang bersedia untuk menyembunyikan loceng sekiranya terjadi sesuatu kekecohan dan kecemasan.[5]

Unsur keselamatan bagi perlindungan para pedagang penting juga. Angkatan laut Melaka di bawah panglima laut Laksamana Hang Tuah serta Orang laut atau Orang Selatnya sentiasa meronda di laut dan memberikan perlindungan kepada kapal-kapal pedagang yang datang ke Melaka.[6]Selain itu, Orang Laut juga dapat membantu menentang lanun di Selat Melaka kerana lanun boleh menjejaskan keselamatan di perairan. Selain daripada itu juga, antara tujuan diadakan 25 fasal dalam Undang-undang Laut Melaka ialah untuk menjamin keselamatan sebagaimana telah disebut oleh Muhammad Yusoff Hashim di dalam bukunya iaitu,[7]

“...supaya sentosa kepada pekerjaan di dalam pelayaran, supaya jangan bersalahan dan jangan membinasakan adat dalam pelayaran, supaya selamat pekerjaan di laut....supaya jangan (ber)soal (ber)bantah di laut.... jangan bersalahan pada kata dan perbuatan dengan segala handai taulannya, dengan segala sahabatnya yang ada bersama-sama dengan dia dan supaya jangan menitiskan darah rakannyayang sama-sama (belayar) dengan dia.”

Tambahan pula, ketokohan laksamana itu sendiri turut diiktiraf oleh masyarakat dalam menjamin keselamatan Melaka khususnya di laut. Laksamana itu sendiri ialah sebagai raja di laut. Taraf dan fungsi Laksamana didapati semakin tinggi dan penting selari dengan perkembangan kedudukan kerajaan Melaka yang semakin memuncak dan gemilang. Hal ini kerana peranan Laksamana itu sendiri khususnya dalam menjaga keselamatan di Melaka sama ada di laut dan di darat. Tugas dan fungsi laksamana ini jelas digambarkan oleh sumber Portugis iaitu Tome Pires menyebut,[8]

“The Lasemana is a kind of admiral. He is the chief of all the fleet at sea. Everybody at sea, and junks and lancharas are under this man’s jurisdiction. He is the King’s guard. Every khight (and) mandarin is under his orders. He is almost as important as the Bemdara – in war matters he is much more important and more feared.”

Kata-kata Tome Pires di atas  jelas menunjukkan bahawa betapa besarnya peranan dan ketokohan Laksamana itu dalam memelihara keselamatan, seterusnya memberi kepercayaan kepada para pedagang untuk terus berdagang di Melaka.

---

[1] Abdul Halim bin Saad, Hj. Abdul Halim b Ab. Rahman.et al. 1994. Malaysia Kita. Cet.2. Kuala Lumpur : Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). Hal.115

[2] KEGEMILANGAN MELAKA SEBAGAI PUSAT PERDAGANGAN ANTARABANGSA. (http://cgrohaida.blogspot.com/2011/04/kegemilangan-melaka-sebagai-pusat.html). 23 Ogos 2013.

[3] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Op.Cit. Hal.239.

[4] Abdul Halim bin Saad, Hj. Abdul Halim b Ab. Rahman.et al. 1994. Malaysia Kita. Cet.2. Kuala Lumpur : Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). Hal.115

[5] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Op.Cit. Hal.243.

[6] Abdul Halim bin Saad, Hj. Abdul Halim b Ab. Rahman.et al. 1994. Op.Cit.

[7] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Op.Cit. Hal.270.

[8] Muhammad Yusoff Hashim. 1989. Ibid. Hal.177